Πελοποννησιακός πόλεμος (Περίληψη κεφαλαίου)

  Το 446 π.Χ. υπογράφηκε συνθήκη ειρήνης 30 ετών ανάμεσα στην Αθήνα και την Σπάρτη, οι Τριακοντούτεις  Σπονδαί. Δυστυχώς αυτή η ειρήνη είχε διάρκεια μόνο 15 ετών, αφού το 431 ξέσπασε εμφύλια διαμάχη που αναστάτωσε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο και διήρκεσε 27 χρόνια.

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Τα κύρια αίτια του Πελοποννησιακού πολέμου ήταν τα εξής:

α) Το πρώτο αίτιο ήταν οικονομικό. Η Αθήνα στο προηγούμενο διάστημα είχε κυριαρχήσει στο Αιγαίο, τόσο πολιτικά όσο και οικονομικά. Αυτό σημαίνει ότι τα προϊόντα της πωλούνταν σε πάρα πολλές πόλεις. Αργότερα στράφηκε και προς τη Δύση, δηλαδή το Ιόνιο και την Αδριατική. Εκεί όμως κυριαρχούσε ως τώρα οικονομικά η Κόρινθος, κύρια σύμμαχος της Σπάρτης. Βλέποντας οι Κορίνθιοι τις προσπάθειες των Αθηναίων να πωλήσουν τα προϊόντα τους στη Δύση, διαπίστωσαν ότι τα οικονομικά τους συμφέροντα άρχισαν να απειλούνται.

β) Το δεύτερο αίτιο ήταν πολιτειακό. Αυτό σημαίνει ότι οι δύο πόλεις, η Σπάρτη και η Αθήνα, διέφεραν ως προς το πολίτευμα. Από τη μια η κλειστή αριστοκρατική Σπάρτη και από την άλλη η ανοικτή, δημοκρατική Αθήνα. Και οι δύο πόλεις προσπαθούσαν να επιβάλουν το δικό τους πολίτευμα στις συμμαχικές τους πόλεις.

γ) Το τρίτοαίτιο ήταν ο ανταγωνισμός Αθήνας – Σπάρτης για την κυριαρχία στον ελληνικό χώρο. Οι Σπαρτιάτες ανησυχούσαν που η Αθήνα είχε αναπτυχθεί τόσο πολύ μετά τους περσικούς πολέμους και γινόταν σταδιακά μια μεγάλη στρατιωτική και οικονομική δύναμη. Και οι δύο πόλεις φοβόντουσαν η μία τη δύναμη της άλλης.

Άλλωστε, όπως λέει ο Θουκυδίδης, ο ιστορικός που κατέγραψε τον πελοποννησιακό πόλεμο, η κύρια αιτία του πολέμου ήταν ο φόβος. (http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/istoria/a-6-antagonismi-01-aitia.htm)

 

Σ’ ένα τόσο τεταμένο κλίμα, δεν άργησαν να δοθούν και οι αφορμές που ώθησαν τις δύο πλευρές στην απόφαση της πολεμικής αναμέτρησης. Έτσι στο συνέδριο της Πελοποννησιακής Συμμαχίας που έγινε το φθινόπωρο του 432 π.Χ. οι περισσότεροι σύμμαχοι της Σπάρτης αποφάσισαν να ξεκινήσουν πόλεμο με την Αθήνα. Ύστερα από λίγους μήνες προετοιμασίας, ο πόλεμος ξέσπασε την άνοιξη του 431 π.Χ.

 

ΟΙ ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ

Δύο μεγάλοι συνασπισμοί υπήρχαν στην Ελλάδα:

-          Η Πελοποννησιακή Συμμαχία που υπερείχε στο πεζικό

-          Η Αθηναϊκή Συμμαχία που υπερείχε στον στόλο και τα οικονομικά μέσα.

 

ΟΙ ΥΠΟΣΧΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΠΑΡΤΗΣ

Πολλές ελληνικές πόλεις ήταν δυσαρεστημένες με την ηγεμονική πολιτική που ασκούσε η Αθήνα. Εκμεταλλευόμενη το γεγονός αυτό, η Σπάρτη υποσχόταν να ελευθερώσει τις πόλεις από την κηδεμονία των Αθηναίων. Είχε γι’ αυτό κερδίσει τη συμπάθεια της κοινής γνώμης. Το αντιφατικό είναι ότι η ολιγαρχική και ανελεύθερη Σπάρτη παρουσιάζεται ως υπέρμαχος της ελευθερίας των Ελλήνων!!

 

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

  • Αρχιδάμειος πόλεμος (431-421 π.Χ.). Η περίοδος αυτή πήρε το όνομά της από τον βασιλιά της Σπάρτης Αρχίδαμο.

-          Ο σπαρτιατικός στρατός εισβάλλει στην Αττική και πολιορκεί την Αθήνα. Ο αγροτικός πληθυσμός της Αθήνας βρίσκει καταφύγιο μέσα στα τείχη της πόλης. Οι Σπαρτιάτες λεηλατούν την αθηναϊκή ύπαιθρο.

-          Το 430 π.Χ. η Αθήνα μαστίζεται από επιδημία λοιμού που αποδεκατίζει το 1/3 του πληθυσμού. Ανάμεσα στα θύματα ήταν και ο Περικλής.

-          Το 425 π.Χ. οι Αθηναίοι κατέλαβαν την Πύλο και αιχμαλώτισαν στρατιωτική δύναμη των Σπαρτιατών στο νησί Σφακτηρία. Το γεγονός αυτό κλόνισε το ηθικό των Πελοποννησίων.

-          Το 424 π.Χ. γίνονται επιχειρήσεις στη Μακεδονία και οι Σπαρτιάτες απέσπασαν πολλές πόλεις από την αθηναϊκή συμμαχία και κατέλαβαν την Αμφίπολη. Σκοτώνονται οι δύο πρωταγωνιστές αντίπαλοι στρατηγοί, ο Σπαρτιάτης Βρασίδας και ο Αθηναίος Κλέων.

-          Ύστερα από αυτό και καθώς τις δύο πλευρές έχει κουράσει ο δεκαετής πόλεμος, υπογράφεται συνθήκη ειρήνης, η Νικίειος Ειρήνη (421)- από το όνομα του Αθηναίου διαπραγματευτή στρατηγού Νικία- διάρκειας 50 ετών.  

-          Οι δύο πλευρές σταματούν τις εχθροπραξίες και ανταλλάσσουν τους αιχμαλώτους. Η Πύλος επιστρέφεται στη Σπάρτη και η Αμφίπολη στην Αθήνα.

 

  • Η εκστρατεία στη Σικελία (415-413 π.Χ.)

-          Η Αθήνα εκμεταλλεύεται την ειρήνη με την Σπάρτη και αποφασίζει να εκστρατεύσει εναντίον της Σικελίας. Η πρόφαση είναι να βοηθήσει την πόλη Έγεστα στον αγώνα της εναντίον των Συρακουσών. Στην πραγματικότητα όμως, η Αθήνα φιλοδοξεί να κατακτήσει ολόκληρο το νησί προκειμένου να ελέγχει την περιοχή και να επεκτείνει τις οικονομικές δραστηριότητές της και σε αυτήν την πλευρά της Μεσογείου.

-          Θερμός υποστηρικτής του εγχειρήματος αυτού ήταν ο στρατηγός Αλκιβιάδης, ένας νέος,  προικισμένος με ηγετικές ικανότητες αλλά και επικίνδυνα φιλόδοξος. Στο σχέδιο αντιδρά ο Νικίας προβάλλοντας τους κινδύνους που κρύβει για την Αθήνα αυτή η εκστρατεία. Τελικά, η Εκκλησία του Δήμου συμφωνεί με τον Αλκιβιάδη και οργανώνει την πιο πολυδάπανη εκστρατεία που είχε αναλάβει ως τότε η Αθήνα. Στρατηγοί ορίστηκαν ο Αλκιβιάδης, ο Νικίας και ο Λάμαχος.

-          Το λάθος των Αθηναίων ήταν η ανάκληση του Αλκιβιάδη, πριν αυτός φτάσει στη Σικελία. Οι πολιτικοί του αντίπαλοι τον κατηγόρησαν ως ιερόσυλο  και υπεύθυνο για την καταστροφή των ερμαϊκών στηλών (προτομές του Ερμή που ήταν τοποθετημένες σε διάφορα σημεία της πόλης). Η πόλη τού ζήτησε να επιστρέψει για να δικαστεί.

-          Ο Αλκιβιάδης όμως κατάφερε να ξεφύγει και κατέφυγε στη Σπάρτη. Έδωσε μάλιστα στους Σπαρτιάτες συμβουλές που αποδείχτηκαν ολέθριες για την πόλη του. Τους προέτρεψε να στείλουν στρατό στη Σικελία, για να βοηθήσουν τους Συρακουσίους. Τους συμβούλεψε επίσης, να καταλάβουν το φρούριο της Αττικής Δεκέλεια, που απείχε μόλις 20 χιλιόμετρα από την Αθήνα, για να ελέγχουν από εκεί τις κινήσεις των αντιπάλων τους.

-          Οι Αθηναίοι σύντομα βρέθηκαν σε αδιέξοδο στη Σικελία, καθώς είχαν να αντιμετωπίσουν και τους Συρακουσίους και τους Σπαρτιάτες. Η καταστροφή τους ήταν αναμενόμενη. Ελάχιστοι κατάφεραν να επιστρέψουν στην Αθήνα.

 

  • Δεκελεικός ή Ιωνικός πόλεμος (413-404 π.Χ.)

-          Οι Σπαρτιάτες έχουν καταλάβει το φρούριο της Δεκέλειας (Δεκελεικός πόλεμος).

-          Οι Αθηναίοι ανασυγκροτούν τις δυνάμεις τους και ενισχύουν το στόλο τους. Όσο κυριαρχούν στη θάλασσα δεν είναι εύκολο να ηττηθούν.

-          Οι Σπαρτιάτες αποφασίζουν να προχωρήσουν στην κατασκευή στόλου. Επειδή τους λείπουν τα χρήματα, ζητούν οικονομική βοήθεια από τους Πέρσες. Φυσικά εκείνοι δέχονται, αφού ως αντάλλαγμα αναγνωρίζεται η κυριαρχία τους στις ιωνικές πόλεις (!).

-          Οι ναυτικές συγκρούσεις μεταφέρονται στα παράλια της Ιωνίας (Ιωνικός πόλεμος). Η τελευταία ναυμαχία δίνεται στους Αιγός Ποταμούς. Εκεί ο Σπαρτιάτης στρατηγός Λύσανδρος κατάφερε με αιφνιδιαστική επίθεση να καταστρέψει τον αθηναϊκό στόλο.

-          Ο Λύσανδρος πολιορκεί στη συνέχεια την Αθήνα. Οι Αθηναίοι αποδεκατίζονται από την πείνα. Αναγκάζονται να συνθηκολογήσουν.

 

ΟΙ ΟΡΟΙ ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ

Συνθήκη ειρήνης υπογράφεται την άνοιξη του 404 π.Χ. Οι όροι- επώδυνοι για την ηττημένη Αθήνα – ήταν οι εξής:

-          Να γκρεμιστούν τα Μακρά τείχη και τα τείχη του Πειραιά.

-          Να παραδώσουν οι Αθηναίοι τον στόλο τους, εκτός από 12 πλοία.

-          Να επιστρέψουν οι εξόριστοι ολιγαρχικοί στην Αθήνα (για να ενισχυθεί η αριστοκρατική παράταξη)

-          Να έχουν οι Αθηναίοι τους ίδιους εχθρούς και φίλους με τους Σπαρτιάτες και να τους ακολουθούν στις εκστρατείες τους.

 

Η ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΚΗ ΗΓΕΜΟΝΙΑ

Οι Σπαρτιάτες διακήρυτταν πριν τον πόλεμο ότι θα αγωνιστούν για την ελευθερία των Ελλήνων. Αντί αυτού όμως, επέβαλαν στις ελληνικές πόλεις καταπιεστικά ολιγαρχικά πολιτεύματα, τα οποία στήριζαν με σπαρτιατικές φρουρές. Φυσικά αυτό δημιούργησε έντονη δυσαρέσκεια στις πόλεις.

 

ΟΙ ΤΡΙΑΝΤΑ ΤΥΡΑΝΝΟΙ

Μετά τη νίκη τους, οι Σπαρτιάτες κατέλυσαν το δημοκρατικό καθεστώς της Αθήνας και της επέβαλαν μια κυβέρνηση 30 ολιγαρχικών Αθηναίων, που είναι γνωστοί ως 30 τύραννοι. Αυτοί κυβέρνησαν πολύ σκληρά για οκτώ μήνες. Εξόντωσαν πολλούς πολίτες, δήμευσαν περιουσίες και ανάγκασαν πολλούς Αθηναίους να ζητήσουν άσυλο σε άλλες πόλεις. Οι δημοκρατικοί, με αρχηγό τον Θρασύβουλο, κατόρθωσαν να διώξουν τους τυράννους και να αποκαταστήσουν τη δημοκρατία στην πόλη.  

 

ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

 

Ένας εμφύλιος πόλεμος διάρκειας 27 ετών δεν μπορεί παρά να έχει οδυνηρές συνέπειες για όλους, νικητές και ηττημένους.

-          Χιλιάδες νέοι άνδρες σκοτώθηκαν στις πολεμικές συγκρούσεις.

-          Χιλιάδες άμαχοι σφάχτηκαν ή πουλήθηκαν ως δούλοι.

-          Μεγάλες εκτάσεις γης έμειναν ακαλλιέργητες. Δάση και καλλιέργειες καταστράφηκαν.

-          Πολλές πόλεις ερημώθηκαν.

-          Το εμπόριο και η βιοτεχνία δέχτηκαν βαρύ πλήγμα.

-          Τεράστια ποσά δαπανήθηκαν για πολεμικούς σκοπούς. Η οικονομία των πόλεων καταστράφηκε.

-          Οι ηθικές αξίες κατέρρευσαν. Οι άνθρωποι έγιναν σκληροί και ύπουλοι και επικράτησε το δίκαιο του ισχυρότερου.

-          Οι Πέρσες βρήκαν ευκαιρία να αναμειχθούν στα εσωτερικά των ελληνικών πόλεων και να συντηρούν τη μεταξύ τους διχόνοια.

-          Οι καλές σχέσεις των πόλεων δύσκολα θα μπορούσαν να αποκατασταθούν. Οι συγκρούσεις και η αναστάτωση θα διαρκέσει αρκετά ακόμη χρόνια.

 

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)
Συνδεθείτε για να υποβάλετε σχόλια

Πολυμέσα

Κύλιση στην Αρχή