ΙΛΙΑΔΑ Χ 247-394: Η μονομαχία Έκτορα και Αχιλλέα

ΙΛΙΑΔΑ Χ 247-394: Η μονομαχία Έκτορα και Αχιλλέα

 

Ενότητες

1η ενότητα: Ο λόγος του Έκτορα πριν από τη μονομαχία. (στ. 247-259)

2η ενότητα: Ο λόγος του Αχιλλέα πριν από τη μονομαχία. (στ. 260-272)

3η ενότητα: Οι δύο αντίπαλοι ανταλλάσσουν χτυπήματα με κοντάρι. (στ. 273-295)

4η ενότητα: Ο Έκτορας συνειδητοποιεί το δόλο της Αθηνάς (στ. 296-305)

5η ενότητα: Ο Έκτορας επιτίθεται με ξίφος και τραυματίζεται θανάσιμα (στ. 306-336)

6η ενότητα: Ο Αχιλλέας απορρίπτει το αίτημα του Έκτορα για παράδοση του νεκρού του σώματος στους δικούς του. (στ. 337-354)

7η ενότητα: Ο Έκτορας προφητεύει το θάνατο του Αχιλλέα (στ. 355-366)

8η ενότητα: Ο διασυρμός του νεκρού Έκτορα. (στ. 367-375)

9η ενότητα: Εντολή του Αχιλλέα για θριαμβευτική επιστροφή στα πλοία. (στ. 376-394)

 

Η μονομαχία Αχιλλέα-Έκτορα

  • ο Έκτορας έχει πάρει κουράγιο με την ψευδαίσθηση πως έχει πλάι του τον αδελφό του Δηίφοβο (που, όμως, είναι η θεά Αθηνά)
  • στέκεται μπροστά στον Αχιλλέα αποφασισμένος να τον αντιμετωπίσει
  • ξεκινά η κορυφαία μονομαχία του έπους
  • σε αυτήν συναντάμε τα τυπικά στοιχεία που υπήρχαν και σε προηγούμενες μονομαχίες
  • λόγοι των αντιπάλων πριν από τη μονομαχία
  • ανταλλαγή χτυπημάτων
  • λεπτομερειακή περιγραφή της πληγής που προξενεί το θανάσιμο χτύπημα
  • θριαμβευτικά λόγια νικητή μετά την πτώση του αντιπάλου
  • εδώ, όμως, ο ποιητής ενδιαφέρεται κυρίως να παρουσιάσει τις σκέψεις και τα συναισθήματα των δύο ηρώων και όχι τόσο την εξωτερική δράση

 

Ο λόγος του Έκτορα πριν από τη μονομαχία

  • ομολογεί πως πριν είχε φοβηθεί τον Αχιλλέα
  • τώρα, όμως, είναι αποφασισμένος να τον αντιμετωπίσει, είτε νικήσει, είτε νικηθεί
  • προτείνει στον Αχιλλέα να συμφωνήσουν έτσι ώστε να γίνει σεβαστό το νεκρό σώμα του ηττημένου και να παραδοθεί στους δικούς του για ταφή

 

Ο λόγος του Αχιλλέα

  • αρνείται κάθε συμφωνία
  • τονίζει πως η έχθρα που τους χωρίζει είναι αγεφύρωτη
  • παροτρύνει τον Έκτορα να αγωνιστεί με όλη την ανδρεία του
  • σχολιάζει πως η νίκη απέναντι σε ένα γενναίο αντίπαλο τονίζει την ανδρεία του νικητή και έτσι η δόξα του είναι μεγαλύτερη
  • προλέγει το θάνατο του Έκτορα με τη συμπαράσταση της Αθηνάς

 

α΄ φάση μονομαχίας: ανταλλαγή χτυπημάτων με κοντάρι

  • ο Αχιλλέας ρίχνει πρώτος το κοντάρι του, αλλά ο Έκτορας σκύβει και αποφεύγει το χτύπημα Þ ο Έκτορας παίρνει θάρρος
  • θεωρεί πως όσα του είπε πριν ο ήρωας ήταν απλώς καυχησιές για να τον τρομάξει
  • δηλώνει ότι δεν πρόκειται να το βάλει στα πόδια, αλλά θα τον αντιμετωπίσει γενναία
  • εύχεται η δική του βολή να είναι εύστοχη, για να ανακουφιστούν οι Τρώες και να διευκολυνθεί ο αγώνας τους για τη σωτηρία της πατρίδας
  • πετυχαίνει με το κοντάρι του την ασπίδα του Αχιλλέα, χωρίς, όμως, να την τρυπήσει
  • φωνάζει στον αδελφό του Δηίφοβο να του δώσει άλλο κοντάρι

 

β΄ φάση μονομαχίας: ο Έκτορας τραυματίζεται θανάσιμα

  • ο Έκτορας συνειδητοποιεί το δόλο της θεάς Αθηνάς
  • καταλαβαίνει ότι οι θεοί που τον προστάτευαν μέχρι τότε τον εγκατέλειψαν
  • αποφασίζει να κάνει κάτι μεγάλο που θα του χαρίσει ένδοξο θάνατο και υστεροφημία
  • ο Αχιλλέας γνωρίζει σε ποιο σημείο είναι άτρωτη η πανοπλία του Έκτορα και τον τραυματίζει θανάσιμα στο λαιμό

 

Ο θριαμβευτικός λόγος του Αχιλλέα πάνω από τον ετοιμοθάνατο Έκτορα

  • ο Αχιλλέας θυμίζει στον Έκτορα τις προηγούμενες καυχησιές του πάνω από το νεκρό Πάτροκλο
  • εκφράζει την ικανοποίησή του για την εκπλήρωση του χρέους του προς το νεκρό φίλο του
  • επισημαίνει την κακοποίηση του νεκρού σώματος του Έκτορα, σε αντίθεση με την τιμημένη ταφή του Πατρόκλου που θα ακολουθήσουν
  • το θρίαμβο του Αχιλλέα μετριάζει η προφητεία του Έκτορα για το τέλος του

 

Ο θάνατος του Έκτορα

  • ο ετοιμοθάνατος Έκτορας εκλιπαρεί τον Αχιλλέα να παραδώσει το νεκρό του σώμα στους δικούς του με αντάλλαγμα χρυσάφι και χαλκό
  • ο Αχιλλέας αρνείται με σκληρότητα
  • η βεβαιότητα πως το νεκρό του σώμα θα μείνει άταφο κάνει το θάνατο ακόμα πιο σκληρό για τον Έκτορα
  • το δέχεται με αυτοσυγκράτηση και αξιοπρέπεια
  • προειδοποιεί τον Αχιλλέα πως η σκληρή του συμπεριφορά μπορεί να προκαλέσει την οργή των θεών
  • προφητεύει το θάνατο του Αχιλλέα μπροστά στις Σκαιές Πύλες από τον Πάρη και τον Απόλλωνα
  • ο θάνατος του Έκτορα είναι άμεσα συνδεδεμένος με το θάνατο και του ίδιου του Αχιλλέα

 

Η σκύλευση του Έκτορα

  • ο Αχιλλέας γυμνώνει το νεκρό Έκτορα από τα όπλα του
  • οι Αχαιοί πλησιάζουν το νεκρό Έκτορα
  • τον θαυμάζουν από κοντά
  • με κοροϊδευτικά λόγια τον τρυπούν με τα κοντάρια τους
  • στη συμπεριφορά και τα λόγια τους κρύβεται η αναγνώριση του μεγαλείου και της ανδρείας του Έκτορα
  • ακόμα και ο Αχιλλέας αναγνωρίζει την παλικαριά του Έκτορα
  • ο ποιητής εξυψώνει τον Έκτορα προβάλλοντας το παράστημα, την ομορφιά και την παλικαριά του

 

Η επιστροφή των Αχαιών στα πλοία

  • η πρώτη σκέψη του Αχιλλέα μετά το θάνατο του Έκτορα είναι να επιτεθούν αμέσως στη Τροία
  • αλλάζει γνώμη επειδή ο Πάτροκλος μένει ακόμη άταφος
  • προηγείται η ολοκλήρωση του χρέους του απέναντι στο νεκρό του φίλο
  • δίνει εντολή για θριαμβευτική επιστροφή στο στρατόπεδο

 

Ο ρόλος της Αθηνάς

  • η Αθηνά επεμβαίνει στην αναμέτρηση Αχιλλέα-Έκτορα
  • ενθαρρύνει τον Αχιλλέα και τον βοηθάει δίνοντάς του πίσω το κοντάρι του έπειτα από την άστοχη βολή του
  • ξεγελάει τον Έκτορα, παίρνοντας τη μορφή του αδελφού του, Δηίφοβου
  • η επέμβαση της Αθηνάς δε μειώνει τη δόξα του Αχιλλέα
  • γίνεται φανερή η θεϊκή εύνοια προς τον Αχιλλέα Þ τονίζεται η αξία του
  • παράλληλα, τονίζεται και το μεγαλείο του Έκτορα, αφού η πτώση του επέρχεται με τη βοήθεια κάποιου θεού που χρησιμοποιεί δόλο

 

Ηθογράφηση προσώπων


Έκτορας

  • τολμηρός
  • ορμητικός
  • άφοβος
  • γενναίος
  • αξιοπρεπής
  • ευγενικός
  • μελαγχολικός
  • πικραμένος
  • επιδιώκει την υστεροφημία του

 

Αχιλλέας

  • έχει έντονη αυτοπεποίθηση & σιγουριά
  • υπερβολική σκληρότητα
  • μίσος
  • εκδικητικός
  • ικανός πολεμιστής
  • υβριστικός (ξεπερνά τα όρια κακοποιώντας το σώμα του νεκρού Έκτορα και στερώντας του την ταφή του)


Πολιτιστικά στοιχεία: στοιχεία που μας δίνουν πληροφορίες για τον πολιτισμό της εποχής

  • οπλισμός: κοντάρι, ασπίδα, ξίφος, περικεφαλαία
  • χρήση μετάλλων: χαλκός, χρυσός, σίδερο (αναχρονισμός)
  • τείχη
  • ακρόπολη
  • οι λόγοι πριν από τη μονομαχία
  • πριν από μια μονομαχία οι δυο αντίπαλοι προκαλούν ο ένας τον άλλο χρησιμοποιώντας χλευαστικές εκφράσεις
  • άλλοτε ο ένας αντίπαλος προσπαθεί να τρομάξει τον άλλο προβάλλοντας τις ικανότητες και τη γενναιότητά τους
  • η σκύλευση του νεκρού πολεμιστή
  • για να ολοκληρώσει ένας ήρωας το θρίαμβό του, έπρεπε να γίνει κύριος των όπλων ή του σώματος του νεκρού του αντιπάλου
  • εδώ: ο Έκτορας αποδέχεται τη σκύλευση ως κάτι αυτονόητο, απλά τον απασχολεί να μην κακοποιηθεί το σώμα του και να δοθεί στους δικούς του για να ταφεί
  • η καύση των νεκρών (αναχρονισμός)

 

 

Ιδεολογικά στοιχεία: στοιχεία που μας δίνουν πληροφορίες για τις ιδέες, τις αντιλήψεις, τον τρόπο σκέψης των ανθρώπων της ομηρικής εποχής

 

α. ανθρωπομορφισμός των θεών: αποδίδονται στους θεούς ανθρώπινα χαρακτηριστικά, ιδιότητες, συναισθήματα & αδυναμίες. εδώ:

  • η Αθηνά μισεί τους Τρώες και λειτουργεί ως εχθρός τους
  • χρησιμοποιεί δόλο για να εξαπατήσει τον Έκτορα, με σκοπό να βοηθήσει τον αγαπημένο της ήρωα, τον Αχιλλέα Þ οι θεοί τρέφουν συμπάθειες και αντιπάθειες απέναντι σε άλλα πρόσωπα

 

β. η επέμβαση των θεών στα ανθρώπινα: οι θεοί επεμβαίνουν στα ανθρώπινα πράγματα και καθορίζουν τις εξελίξεις. εδώ:

  • η θεά Αθηνά βοηθάει τον Αχιλλέα, ενώ εξαπατά τον Έκτορα
  • τόσο ο Έκτορας, όσο και ο Αχιλλέας εκφράζουν την αντίληψη ότι οι μεγάλες ανθρώπινες πράξεις γίνονται με τη συμπαράσταση των θεών

 

γ. ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για τις πράξεις του: οι θεοί επεμβαίνουν στα ανθρώπινα, όμως η τελική απόφαση ανήκει στον ίδιο τον άνθρωπο

εδώ: ο Έκτορας, έχοντας αντιληφθεί την απάτη της Αθηνάς και συνειδητοποιήσει τη μοίρα του, αποφασίζει ελεύθερα να αγωνιστεί και να πεθάνει ένδοξα.

 

δ. η μοίρα = το μερίδιο κάθε ανθρώπου στη ζωή, ό,τι του αναλογεί από χαρές και λύπες

  • το πιο σίγουρο που αναλογεί σε όλους τους ανθρώπους είναι ο θάνατος Þ μοίρα = θάνατος
  • στο έπος ούτε θεοί, ούτε άνθρωποι μπορούν να ξεφύγουν από τη μοίρα
  • στον Όμηρο οι ήρωες παίρνουν ελεύθερα αυτό που τους έχει γράψει η μοίρα

εδώ: στ. 303: ο Έκτορας αναφέρεται στη μοίρα με την έννοια του θανάτου

 

ε. η υστεροφημία: η διατήρηση της τιμής και της δόξας του ήρωα και μετά το θάνατό του

  • από τις βασικές αξίες του ομηρικού ήρωα
  • ο Έκτορας εδώ ενδιαφέρεται μα πεθάνει κάνοντας κάτι μεγάλο, κερδίζοντας έτσι την υστεροφημία του
  • στο πλαίσιο της υστεροφημίας εντάσσεται και η ανησυχία του Έκτορα για την ταφή του
  • τάφος: μαρτυρία για τους μεταγενέστερους ότι κάποτε ο ήρωας υπήρξε

 

στ. η ταφή των νεκρών

  • άγραφος ηθικός νόμος
  • ακολουθεί καθιερωμένη τελετουργία
  • στέρηση ταφής: μεγάλη τιμωρία για ένα νεκρό & ασέβεια προς τους θεούς του Κάτω Κόσμου (συνήθως την επέβαλλαν στους ιερόσυλους ή τους προδότες της πατρίδας)
  • υ ψυχή του νεκρού που μένει άταφος δεν μπορεί να διαβεί τις πύλες του Άδη
  • είναι καταδικασμένη να περιπλανιέται αιώνια
  • δεν μπορεί ποτέ να βρει γαλήνη

 

 

Αφηγηματικές τεχνικές

 

α. προοικονομία: ο ποιητής μας προετοιμάζει για γεγονότα που θα συμβούν αργότερα

  • στ. 254-267, 335-336, 338-354: προοικονομείται η κακοποίηση του σώματος του Έκτορα
  • στ. 337-343, 348-352: προοικονομείται η ικεσία του Πριάμου προς τον Αχιλλέα
  • στ. 386-388: προοικονομείται η κηδεία του Πάτροκλου

 

β. επική / τραγική ειρωνεία: οι ακροατές / αναγνώστες / θεατές γνωρίζουν πράγματα που ο ήρωας αγνοεί

  • στ. 256-257: ο Έκτορας εκφράζει την ελπίδα ότι ίσως με τη βοήθεια του Δία καταφέρει να νικήσει τον Αχιλλέα.
  • στ. 279-282: ο Έκτορας θεωρεί πως η δήλωση του Αχιλλέα ότι θα τον σκοτώσει με τη βοήθεια της Αθηνάς ήταν απλώς προσπάθεια για να τον τρομάξει, ενώ η θεά όντως βοηθάει ουσιαστικά τον Αχιλλέα
  • στ. 283-285: ο Έκτορας αγνοεί πως οι θεοί τον έχουν εγκαταλείψει και πως η Αθηνά έχει ήδη δώσει στον Αχιλλέα πίσω το κοντάρι του
  • στ. 286-288: ο Έκτορας εκφράζει να είναι η βολή του αποτελεσματική για τη σωτηρία της πατρίδας του, ενώ η Τροία είναι καταδικασμένη

 

γ. πλατιά παρομοίωση: παρομοίωση που εκτείνεται σε περισσότερους από ένα στίχους. Η εικόνα που θέλει να τονίσει ο ποιητής παρομοιάζεται με μια άλλη εικόνα από τη φύση ή τη ζωή, που είναι περισσότερο οικεία στον ακροατή. Κατά την ανάλυση μιας πλατιάς παρομοίωσης διακρίνουμε:

α. τι παρομοιάζεται

β. με τι

γ. το κοινό τους σημείο

δ. το ρόλο της παρομοίωσης

 

εδώ: στ. 308-311

α. τι παρομοιάζεται: ο Έκτορας

β. με τι: με αετό που ορμά ψηλά από τον ουρανό να αρπάξει τη λεία του

γ. το κοινό τους σημείο: ορμή, αγριότητα

δ. το ρόλο της παρομοίωσης:

  • τονίζεται η αλλαγή του ήρωα, που είναι αποφασισμένος να αγωνιστεί με γενναιότητα
  • τα «μαύρα νέφη» προοικονομούν το θάνατο του ήρωα

 

στ. 317-321

α. τι παρομοιάζεται: η αιχμή του δόρατος του Αχιλλέα

β. με τι: με τον αποσπερίτη

γ. το κοινό τους σημείο: η λάμψη

δ. το ρόλο της παρομοίωσης: προοικονομείται η νίκη του Αχιλλέα

 

 

 

δ. σχήμα του αδυνάτου: χρησιμοποιείται για να δηλωθεί με έμφαση πως κάτι είναι αδύνατο να γίνει. Δηλώνουμε πως κάτι θα γίνει μόνο αν αλλάξει η φυσική τάξη του κόσμου, επομένως είναι αδύνατο να συμβεί.

εδώ: ο Αχιλλέας λέει στον Έκτορα πως μόνο όταν κάνουν ειρήνη τα λιοντάρια με τους ανθρώπους και οι λύκοι με τα αρνιά, θα σβήσει το μίσος του για αυτόν

 

ε. υπερβολές

- στ. 346-347: ο Αχιλλέας δηλώνει ικανός ακόμα και να φάει ωμό τον Έκτορα

- στ. 348- 352: ο Αχιλλέας δεν πρόκειται να παραδώσει το νεκρό Έκτορα στους δικούς του, όσο χρυσάφι κι αν του χαρίσει ο Πρίαμος.

 

στ. αντίθεση: τον Έκτορα θα φάνε τα σκυλιά

                       ¹ ο Πάτροκλος θα ταφεί με τιμές.

 

 

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)
Συνδεθείτε για να υποβάλετε σχόλια
Κύλιση στην Αρχή